Nomuli’nin ufak tefek amaçları

Nomuli dilinin ilerleyen yıllar için hedefleri:

Anlayışçı nizam sitesinde bir sürü makale var orası daha çok siyaset içerikli bir platform ve felsefik diyebiliriz. Fakat nomuli’nin de bir yol haritası mevcut sonuçta. Anlayışçılık projesi için bir topyekün toplumsal dönüşüm projesi demiştik başarısı için uzun yıllar gerekebilir ve büyük ihtimalle yaşadığımız yüzyılda görmek zor olabilir. Sonuçta bir dünya barışını sağlamak zor bir ütopya ama bu ütopyaya sahip olmakta bir beceridir. Fakat hep diyorum nomuli projesi de önemli bir proje ve ısıtıp ısıtıp aynı soruları soranlar oluyor Ne zaman başarı gelebilir? diye. Aslına bakarsanız nomuli doğduğu andan itibaren başarılıdır. Ayakta kaldığı süre onun için başarıdır sonuçta bu bir yapay dil ve sanat yapıyoruz sanat çerçevesiyle bir toplumsal görüş ortaya koymaya çalışıyorum.

Ütopya’yı görmezsek destek vermeyiz diyen şahıslar buradan sonrasını okumayıp bu pencereyi kapatabilirler ve ben hedeflerimi yazayım.

Bugüne kadar nomuli hareketi başarılı oldu zira 13 yıl evvel ben dil geliştirirken “Arka sıralardaki arkadaşlarıma nasıl ulaştırırım?” diye düşünürken, Dili kilitleyen hatalı gramer kuralları oluştururken bile pes etmemiştim “Bir gün mutlaka olacak” diyen bendim sonuçta.

Ve bugün 2017 yılındayız bir kere bir dergiye çıktım bir kere bir gazetenin internet sitesinde haber oldum, bir keresinde de bir haber sitesinde haber oldum. Tabii ki bundan sonra da dergiye çıkartmak isteyen olursa hayır demeyiz her türlü dergi olabilir yeter ki terör organizasyonu ya da erotik dergi olmasın. Bugün faydalanmak isteyen ve merak eden kişiler http://www.facebook.com/nomuli adresinden sayfaya mesaj atabilir ve linkleri gösteririm nomuli dokümanlarının olduğu. Nomuli ikinci konuşan hep bulmuştur. Yani bugüne kadar nomuli kelimelerini ağzına almayan tanıdığım kişi hemen hemen yoktur. Jest için bile olsa konuşturabilmişimdir bu başarı değil mi sonuçta? evet istiyor çoğu kişi ikinci bir konuşabilen şahsı fakat o da olacak meraklanmasın kimse. Şimdi belirli hedeflere geçelim:

1-) Sasterlinguproçekto (aile dili projesi)

Nomuli’nin en ufak vadeli hedefidir hiç bir hedef tutmazsa bu tutacaktır. Bu SLP(Sasterlinguproçekto) ile alay edenler oldu sebebi ise daha saçma: “Henüz evlenmedin ve çocuğuna öğretmekten bahsediyorsun” diye. ya da “karın konuşmak istemezse nolacak?” diye. Halbuki çok basit 2 cevabı var bunların: Gün gelir herkese bir kısmet çıkar o kişi yuva kurar ve Allah’ın izniyle hedefine ulaşır. Diğer taraftan evlilik kurumu eşlerin karşılıklı anlaşabilmesine dayalı bir kurumdur. Bu meseleyi müstakbel eşim ile konuşurum üçüncü tekil/çoğul şahıslarla değil, bu konuda anlayış lazımdır.

2-) Fezlega komenemo (Daha fazla paylaşım)

Nomuli’nin daha fazla konuşulması. Bu zaten hali hazırda yapılan bir aktivite ve propaganda hızlı gelişiyor.

3-) Sabularoy (konuşan grupları):

5 tane, 10 tane 30 tane akıcı nomuli konuşabilen kişinin ortaya çıkması. Bu da hayal değil aslında ütopya sayılmaz.

 

Ve bazı kişilerin yanıldığı en büyük noktayı düzeltelim:

NOMULIST DEVLET YOKTUR!

Evet nomulist devlet var olmayacak sonuçta sanatsal amaçlı bir yapay dil ve yardımcı dil olarak tasarlanmış bir dilden konuşanların olduğu bir saf toplum olacak demiyoruz. Anlayışçılık ilkelerine uygun ve dili nomuli olan bir devlet fikrimiz yoktur ve hiç olmayacaktır. Bunu diyenler nomuli’nin amaçlarını anlamamıştır. Anlayışçı devlet dediğimiz devlet modeli zaten ideolojik bir devlet değildir. İnsanların büyük çoğunluğunun iyi geçindiği bir huzurlu ortamı arama serüvenidir, kişinin inancı, görüşü fark etmeksizin hayatını barışçıl yollarla güzelleştirmeye çalışmasıdır. Karıştırmayalım bunları.

Nomuli cümle yapısı

Nomuli dilinde sözcüğün türü son harfe bakılarak anlaşılabilir. İşte önemli kıstaslar:

Sıfat olan kelimeler “A” harfiyle biter
İsim olan kelimeler “O” harfiyle biter
Zarf olan kelimeler “E” harfiyle biter
Fiil olan kelimeler “I” harfiyle biter

Çoğullar “Y”

ile biter (çoğul son eki olan “-y” harfinin ardından sessiz harf geliyorsa “-y” harfi “-i” harfine dönüşür)

1a) isim cümlelerinin özellikleri:

İsim cümleleri “O” harfiyle biter demiştik. Örneğin: Mezo=masa, cheyro=sandalye, Libro=Kitap.

Özel isimler “O” harfiyle bitmez. Örneğin “Ahmet” ismi “Ahmet” olarak kullanılır. Fakat ek getirilmek isteniyorsa “O” harfi eklenebilir

İsmin halleri ve zarflar sözkonusu ise “O” harfi her zaman “E” harfine dönüşür. Örneğin: Domeik = Evlere (domo+y+k = ev+ler+e)

Sıfatlar tek başına bir anlam yüklenmeksizin yazılırsa “O” harfiyle yazılır yani isim olarak nitelendirilir. Örneğin bir insanın ismi “Güzel” ise yani Ahmet, mehmet yerine amcamız çocuğunun ismini “güzel” koydu diyelim. O isim “Pulka” değil “Pulko” şeklinde yazılır.

1b) birleşik isim mefhumu

Nomuli lisanında birleşik isimler var tıpkı diğer dillerde olduğu gibi. Mesela “hanımeli” kelimesi bir birleşik isim. Femino(hanım) + mano(el) = feminmano(hanımeli) bildiğiniz üzere. Lakin nomuli lisanı zamanla çok kelime kombinasyonuna malik olunca bunun için nomuli dilinde ilk heceler kuralını da getirdik birleşik isimde. Yani nomulide ilk hecelerden de kelime oluşabilecek. Mesela femino ve mano kelimesini “o” harfi olmadan düşünüyoruz ve ilk heceleri “fem” ve “man” oluyor. Yani femano=hanımeli oluyor.

1c) isim fiil nasıl olur?

Nomuli lisanında “-o” son eki de isim fiil vazifesini görüyor gerçi lakin bunun için yine de bir son eki mevcut. Bu ek “-em” son ekidir. Örnek verelim:

Guvi=vermek, Guvemo=verim
Vido=göz, videmo=görüş, görme

2a) sıfat cümlelerinin özellikleri:

İsimden evvel gelirler ve “A” harfi ile biterler, ismi belirtirler isme nitelik verirler. Örneğin: Rufa kurro = Kırmızı araba.

Yukarıdaki örneğe binaen isimden sonraya geçerlerse “O” harfini takınmak zorunda olurlar. Örneğin: Kurro rufoite = araba kırmızıydı.

2b) sıfattan isim, sıfat fiil yahut tamlama sistemi

Tamlama sistemini şimdi basit ölçülerle daha hızlı bir biçimde tanıyacağız. Örneğin “boyadığım duvar”, “yazdığım yazı” bir tamlamadır. “Ben duvar boyuyorum” deyince normal bir cümle kurmuş olursunuz. “boyadığım duvar” deyince o duvardan bahsetmiş olursunuz. Her zaman tipi için tanıtımları yapalım şimdi:

1-) görülen, öğrenilen geçmiş zaman tipleri, geniş zaman tipleri, şimdiki zaman tipleri için:

Normal Normalin anlamı Tamlamalı Tamlamalının anlamı
Pincitem muro Ben duvar boyadım Mio pincita muro Boyadığım duvar
Umirem manco Yemek yaparım Mio umita manco Yapar olduğum yemek
Pedegirem viej Yolda koşuyorum Mio pedegita vio Koşuyor olduğum yol
Vidimuşitem visto Manzara görmüştüm Mio vidita visto Görmüş olduğum manzara
Pinjitek muro Duvar boyadık Nen pinjita muro Boyadığımız duvar
önulo umite manjo Biri yemek yaptı Önulol umita manjo Birinin yaptığı yemek

Gördüğünüz üzere “-ita” tamlama yapan ektir. Bir de bunun alternatif versiyonu vardır bu da “-me” ön ekidir. “-me” ön eki ile “-ita” son eki aynı vazifeyi görür.

Normal Normalin anlamı Tamlamalı Tamlamalının anlamı
Pincitem muro Ben duvar boyadım Mio mepinja muro Boyadığım duvar
Umirem manco Yemek yaparım Mio meuma manco Yapar olduğum yemek
Pedegirem viej Yolda koşuyorum Mio mepdega vio Koşuyor olduğum yol
Vidimushitem visto Manzara görmüştüm Mio mevda visto Görmüş olduğum manzara
Pinjitek muro Duvar boyadık Nen mepinja muro Boyadığımız duvar
önulo umite manjo Biri yemek yaptı önulol meuma manjo Birinin yaptığı yemek


2-) gelecek zaman tipleri için tamlama:

Normal Normalin anlamı Tamlamalı Tamlamalının anlamı
Irisem lerenehek Okula gideceğim Mio irisema lereneho Gideceğim okul
Eshterisez farvidilo Televizyon alacağız Eshteriseza farvidilo Alacağımız televizyon
Legisen libro Kitap okuyacaksın Legisen libro Okuyacağın kitap
Lavises kuro Araba yıkayacaklar Lavisesa kuro Yıkayacakları araba

Görüldüğü üzere gelecek zaman eklinden sonra “-a” son eki getirilerek yapılıyor.

Alternatif versiyon: 

Normal Normalin anlamı Tamlamalı Tamlamalının anlamı
Irisem lerenehek Okula gideceğim Mio meirisema lereneho Gideceğim okul
Eshterisez farvidilo Televizyon alacağız meeshteriseza farvidilo Alacağımız televizyon
Legisen libro Kitap okuyacaksın melgisen libro Okuyacağın kitap
Lavises kuro Araba yıkayacaklar melvisesa kuro Yıkayacakları araba

Normal versiyondan farklı olarak önüne “-me” ön eki gelir.

Bu –me ön eki fiilimsi yani ortaç yapma ekidir malumunuz üzere. Mesela yine bazı örnekler verelim daha iyi kavrama için:

Segati=seçilmek Mesgato=seçilmiş
Tveri=burmak Metvera=buruk


3a) zarf cümlelerinin özellikleri:

Zarflar fiilleri ve fiilimsileri nitelerler. Bir fiilin yapılış yeri, zamanı, şekli zarflar ile belirtilir. “E” harfiyle biterler.

Örneklerimize geçelim:

Nomuli hali Türkçe hali Not
Mi iras el dome Eve gidiyorum İsmin “e hali” var ve de yer ile fiil arasında bağlantı var
Pulke venit Güzelce geldi Nasıl gelmiş? Güzelce gelmiş
Vide Görüp -ıp, -ip ekini de karşılar zarflar
Aude Duyarak -arak, -erek, ıp-ip eklerini de karşılar zarflar
Vidate Görünce “-ate” son eki “-ınca, ince” eklerinin vazifesini görür


3b) zarflı fiil

Karışmasın, zarf-fiil ekleri değil zarflı fiil bunlar. Mesela bir fiille olmak ekliyoruz bunda. Bunun da bir eki var bu ek “mi-“ ön ekidir ve bu “mi-“ ön eki de ünlü düşmesine sebep olan eklerdendir. Uzatmadan geçelim örnekler

Yalın fiil ve mana Zarflı fiil ve mana
Lereni=öğrenmek Milreni=öğrenerek olmak
Viti=yaşamak Mivti=yaşayarak olmak
Viti=yaşamak Mivtise=yaşayarak olacak
Grandi=büyümek Migrandite=büyüyerek oldu


4a) fiil cümlelerinin özellikleri:

Fiiller “i” harfi ile biter.

“i” harfi hem mastar ekidir(-mak, -mek) hem de “olmak” fiilinin kısaltılmışıdır. Örneğin: Orapko = dolap, Orapki = Dolap olmak

“i” harfi özel isimler hariç her şeyi fiil yapar.

Diğer ekler

Burada diğer nomuli eklerimiz mevcuttur.

1a) kötüleştirici ek:

Bu ekler “-ats” ve “-seh” son ekleridir bunlardan istenilen kullanılabilir birbirine alternatiftir bunlar.

Yalın hal Ekli hal
 Domo=ev Domatso/domseho = Baraka
Viro=adam Viratso/virseho = İşe yaramaz adam
Softa=Yumuşak Softatsa/softseha = Vıcık vıcık

Not = Bu ek kötüleştirici ektir. Azaltıcı, küçültücü ek olan “-EN” son eki başkadır.

2a) Grup üyesi belirtici ek:

 “-AN” son eki bir gruptan, topluluktan, memleketten oluş belirten ektir. Günlük hayatta kendi dilimizde de karşımıza çıkıyor hatta. Aklınıza gelmiştir ama örneksiz olmaz:

Yalın hal Ekli hal
Teurkio = Türkiye Teurkiano = Türkiyeli
Sivas = Sivas Sivasano = Sivaslı
Divido = Parti Dividano = Parti üyesi

3a) Grup, topluluk sürü belirten ek:

“-AR” ve “-JUS” son ekleri bu eklerin işlevini görür. Bir şeyin grup, topluluk ve sürüsünü belirtmekte kullanılır. Örneklerimize geçelim:

Yalın hal Ekli hal
Arbo=ağaç Arbaro/arbajuso=orman
Barato=kelime Barataro/Baratjuso=sözlük
Omano=insan Omanaro/Omanjuso = halk
Lineo=hat Linearo/Linejuso = Ağ

Biliyor muydunuz?: -ar son eki –jus son ekine oranla daha rütbelidir mesela “linearo” ağ demektir fakat ağ topluluğu derken “linearjuso” denmelidir. İki ek bir arada kullanılacaksa –ar son eki rütbe sahibidir.

4a) Olma durumu ekimiz:

Olma durumu ekidir bu ek nomuli’de “-ES” veya “-HAL” son eki ile karşılanır. Bu ekler aynı fonksiyondadır. Örneklerimize geçelim şimdi:

Nomuli örneği Türkçe anlamı
Libera=özgür Libereso/Liberhalo=özgürlük
Rexo=kral Rexeso/Rexhalo=krallık

Biliyor muydunuz?: -eso son eki –hal son ekine oranla rütbelidir. Örneğin “insanlık hali” kelimesinin anlamı “omaneshal” dir. İki ek bir arada kullanılınca “-eso”nun rütbesi vardır.

6a) “-er” son eki:

Bu ek “yapı taşı, en küçük parça durumunu belirtir. Örnek veriyoruz:

Eksiz Ekli
Fravo = ateş Fravero = kıvılcım
Barato = Kelime Baratero = Harf
Omano = insan Omanero = insan üreme hücresi*

*elbette ki insan 2 hücrenin birleşmesinden oluşur nomuli sistematiğinde bir hata yok çünkü bir dişileştirme ekimiz vardır omanero = eril insan üreme hücresi, Omaneroso = dişil insan üreme hücresi.

5a) “-io” son eki:

Ülke adı yapar bu. Öyle zor bir ek filan da değil tablo yapma gereği de yok:

Türkio = Türkiye

6a) yavru eki:

Bu durum için “-ed” veya “-vet” son ekleridir. Bu eklerden istenilen kullanılanilir.

Eksiz Ekli
Rexo=kral Rexedo/rexaveto=prens
Kelbo=köpek Kelbedo/kelbaveto=köpek yavrusu

Not 1: -ed son eki –vet son ekinden kıdemlidir. Örneğin “kralın oğlunun oğlu” sözünün karşılığı için “rexedshebo” kullanılır

Not 2: dişi olan yavru içinse –edoso ya da –vetoso kullanılır. 

7a) alet yapma eki:

Bu ekler “-il” veya “-jias” ekleridir. Örneklerimize geçelim:

Ludo=oyun Ludilo/Ludjiaso = oyuncak
Skribi=yazmak Skribilo/skribiljiaso = kalem

Not: iki ekin bir arada kullanımında –il son eki –jias son ekine nazaran kıdemlidir. Örneğin:audo=duyum, audilo=kulak/duyma aleti, Audiljiaso=kulaklık 

8a) Bir şey yapmaya değen “-esi” eki

Bu ek nomuli dilinde “-ant” ekidir.

Ami = sevmek Amatanta = sevilesi

9a) Kap eki:

Nomuli dilinde bu ekin karşılığı “-uh” veya “–dan” son ekleridir. İkisi de aynı işlevi görür. Örnek verelim:

Manaio=Para Manaiuho/manaidano=cüzdan

Not: iki ek bir arada kullanıldığında -uh son eki –dan son ekine nazaran daha kıdemlidir. Örneğin: manaiuho=cüzdan yani para kabı demek. Fakat manaiuhdano=cüzdan kabına kap amaçlı kullanılan nesne demek mesela “cep” demek

10a) “-ismo” ve “-isto” ekleri: 

Bir öğretinin, sistemin belirtilme ekidir zaten tanıdık bir ek:

Nomulismo Nomulizm
Komprenisto Anlayışçı

11a) yönetici, lider yapıcı ek:

Bu ek nomuli dilinde “ki-“ ön ekidir. Örnekler verelim şimdi:

Uro = şehir Kiuro = vali
Urako = belediye Kiurako = Belediye başkanı
Stato = devlet Kistato = devlet başkanı
Videgoro = bakan Kivdegoro = başbakan

NOT: “-aki” eki ise “lider olmayan” anlamını katar. Örneğin:

akistatulo = devlet başkanı olmayan kişi

12a) dişileştirici ekler: 

Bu ekler“-os” ve “-et” son ekleridir. Her iki ekte aynı manayı verir dişileştirme yapar

Eril Dişil
Rexo = kral Rexoso / Rexeto = kraliçe
Rexedo = prens Rexedoso / Rexedeto = prenses
Kiteto = başkan Kitetoso / Kiteteto = kadın başkan
Amiko = arkadaş Amikoso / Amiketo = kız arkadaş

13a) “-üm, -oç, -al” son ekleri

Bu 3 ekin her biri tamamen aynı görevi görür en ufak bir farkı bile yoktur birbirlerinden. Kökle ilgili başka bir anlam çıkartırlar “bir şeyin bir şeyi” anlamı verirler diyelim kısaca. Örneklere de geçelim bu arada:

Yalın -üm -oç -al
Overo = küre Overümo = top Overoço = top Overalo = top
Faki  = yapmak Faküma = yapay Fakoça = yapay Fakala = yapay
Manji = yemek Manjümo = yiyecek Manjoço = yiyecek Manjalo = yiyecek

14a) eski bir şeyi belirten ek:

Bu ek nomuli dilinde “es-“ ön ekidir

Amulo (sevgili) Esamulo (eski sevgili)

Not: eskiyi belirtmek için “oltena = eski” sözü de kullanılabilir. Oltena amulo = eski sevgili şeklinde.

15a) evlilikle doğan akrabalık eki:

Bu ekler “ve-“ ön eki ve “-gugen” ön ekidir ikisi de aynı manaya gelir örnek verelim:

Padro=baba Vepadro/gugenpadro=kayınbaba
Birödero=birader Vebrödero/gugenbirödero=kayınbirader

Not: iki ek bir arada kullanılırsa şayet ve- ön eki gugen- ön ekinden daha kıdemlidir. Örnek verelim:

Vegugenfrato Kayınbiraderin kayınbiraderi
Vegugenaneşto Eniştenin eniştesi
Vegugenveaneşto Eniştenin eniştesinin eniştesi

16a) Özellik sağlayan eki:

Eki tanıtırken aslında nasıl bir şey olduğunu söylüyoruz özellik sağlaYAN diyerek. Nomuli’de bu ek 2 tiptir.

16b) “–ul” son eki ve “ma-” ön eki:

Bu ek bir özelliği sağlayan insan manasını vermektedir. “-uloso” eki ise dişileştirir tabi. iki ekin de niteliği aynıdır. Örneğimizi de verelim hele:

Nomuli Türkçe
Sabi Konuşmak
Sabulo / Masbo Konuşan

16c) “–ad” son eki ve “e-” ön eki:

Bu ekler ise bir özelliği sağlayan fakat insan olmayan şeyleri belirtmek amacıyla kullanılır. iki ekin de niteliği aynıdır. Örnek verelim:

Nomuli Türkçe
Perati Kapanmak
Peratada doro / epratada doro Kapanan kapı

Bu kadar basit yani aralarındaki farklar.

17a) çoklulaştırma eki:

Bu ek “-blo” son ekidir. örneğimize geçelim:

Nomuli Türkçe
Trio üç
Trioblo üçlü

18a) Grup olarak “-şerli” eki:

Bu ek nomuli’de “-one” ekidir. örneğimize geçelim:

Nomuli Türkçe
Trio üç
Trione üçerli

Not = tabiki “Trie = üç olarak” diye kullanılsa da olur çünkü zarf ekidir.

19a) “KON-“ ön eki:

Bu ek “tek seferde yapmak, direkt yapmak” anlamlarını verir.

Nomuli Türkçe
Gli Yutmak
Kongli Tek seferde yutmak
Demokraçio demokrasi
Kondemokraçio Doğrudan demokrasi

20a) ahlak dışı yapan ek:

Bu ek “po-“ veya “har-“ ön ekidir. İki ekte aynı manaya gelir.

Nomuli Türkçe
Barato Kelime
Pobrato/harbarato Küfür
Laborhoto Ücret
Polborhoto/Harlaborhoto rüşvet

21a) zıtlaştırıcı ekler

Nomuli dilinde bu ekler “an-“ ve “a-“ ön ekleridir. Bir kelimenin önünde bu eklerden varsa mutlaka bu eklerin geri kalanına zıt bir şeydir. Her iki ekte birbirinin aynısıdır nitelik olarak herhangi bir farklılığı yoktur. Örnekler verelim:

Nomuli Türkçe
Rika Zengin
Arka fakir
Urano Kentli
Anurano Bedevi

22a) yanlış, hatalı, çarpık yapma eki:

Bu ek “na-“ ön ekidir.

Nomuli Türkçe
Skribi yazmak
Naskribi Hatalı yazmak

23a) yineleme eki:

Bu ek “re-“ ön ekidir.

Nomuli Türkçe
Töni dönmek
Retni Geri dönmek

24a) mekan yapıcı ek

Bu ekler “-eh” ve “-gah” son ekidir. İki ekte aynı manaya gelir. Örneklere geçelim:

Nomuli Türkçe
Kelbo köpek
Kelbeho/Kelbgaho Köpek kulübesi

Not: eğer iki ek bir arada kullanılırsa –eh son eki daha rütbelidir. Örneğin kelbeho=köpek kulübesi manasına gelir, “Kelbehgaho” ise köpek kulübesinin mekanı manasına gelir

25a) bir işi yapan eki

Bu ek “-or” veya “-kar” son ekidir. İki ekin de fonksiyonu birdir isteyen istediğini kullanabilir

Nomuli Türkçe
Sali Satmak
Saloro/Salkaro satıcı

26a) işteşlik eki 

Bir işi birlikte yapmak ekidir “-eş” son ekidir bu ek.

Eksiz Ekli
Pedi = yürümek Pedeşi = birlikte yürümek
Pedegi =koşmak Pedegeşi = koşuşmak
Vidi = görmek Videşi = görüşmek

27a) dil yapıcı eki:

Bu ek “-ik” son ekidir. örneğin:

Frankik = fransızca

28a) “-esk” eki:

Bu ek nomuli dilinde “-den korunmak” anlamını veren bir ektir:

Nomuli Türkçe
Fravo Ateş
Fraveski Ateşten korunmak

29a) engel eki

Bu ek “-ob” ekidir ve nomuli dilinde engel belirten ektir.

Eksiz Ekli
Sabo (konuşma) Sabobo (konuşma engeli)
Zako (zihin) Zakobula (zihinsel engelli)

Not = “-ob” yerine “-pön” eki de kullanılabilir zaten peon = yasak demektir. Yani bu ek hem engel hem yasak anlamını verir.

30a) çift anlamı veren ek: 

Bu ek “bi-” ön ekidir. örneğimizi kısaca verelim:

Linguo = dil
Bilingua = çift dilli.

31a) istenmeyen oluşturma eki:

Bu ek bir şeyin istenmediğini belirtir. “NON-” ön eki bu ektir.

Nomuli Türkçe
Viro adam
Nonviro İstenmeyen adam

32a) “-ak” ve “-ev” son eki: 

Bu ekler türkçe dilindeki “-sal, -sel” ekiyle aynı işlevi görür ya da dilimizdeki arapça kökenli “-i” son ekli kelimelerin son ekinin görevini görür. İki ekin de fonksiyonu aynıdır.

Nomuli Türkçe
Aktaganaka / aktaganeva Hayvansal
Çemiaka / çemieva Kimyevî
Nadaraka / Nadareva doğal

33a) olmamazlık belirten ek

Bu ek türkçe dilindeki “-sız, -siz” ekinin karşılığıdır. Bu ek zıt anlamlı yapıcı ek olan “an-, ve a-”  ön ekleriyle aynı ektir. Eskiden “seu-“ diye bir ön ekimiz vardı ama kaldırıldı.

Örnekler:

Akvo Su
kva Susuz
Botelo Şişe
Abtela şişesiz

34a) imkansızlık belirtme eki:

Bu ek “-ir” ön ekidir. örneklere geçelim:

Nomuli Türkçe
Fakati Yapılmak
Irfakata Yapılamaz
Salati Satılmak
Irsalata satılamaz

35a) kılık, şekil anlamı veren ek:

Bu ek “-zi” son ekidir. örneklerimize geçelim:

Nomuli Türkçe
Femino Kadın
Feminzia Kadın kılıklı
Feminzie Kadın klığında

Not = evet evet “-form” ekini de kullanabilirsini çünkü formo demek şekil demektir.

36a) “…aracılığıyla”anlamını veren ek:

“-ese” eki bu ektir. Örnek verelim:

Mia amiko Arkadaşım
Mia amikese Arkadaşım aracılığıyla

Bu ek yerine “für” prepozisyonu da kullanılabilir. Yani

Mia amikese = für mia amikese

Aynı kapıya çıkar.

37a) benzer belirten ek:

“-OID, -ŞIAN” ekleri bu eklerdir. Örneklerimizi verelim:

Yalın -oid -shian
Omano = insan Omanoida = insansı Omanşiana = insansı
Ageio = acı Ageioida = acımsı Ageişiana = acımsı
ialeva = sarı ialevoida = sarımtrak ialevşiana = sarımtrak
Floro = çiçek Floroida = çiçek gibi Florşiana = çiçek gibi

38a) seven kişi ekleri 

“-fila” son eki ve “amirea, amula” ekleri (bu iki ek ami = sevmek kelimesinden gelir) seveni belirtir. Türkçedeki “-cıl” ekinin de karşılığıdır hatta.

Örneğin:

-fila -amirea -amula Anlamı
Omanfila Omanamirea Omanamula İnsancıl
Aktaganfila Aktaganamirea Aktaganamula hayvansever

39a) bağ, bağlantı anlamı veren ek

Bu ek “-mek” son ekidir. hayır türkçedeki mastarla alakası yok. Şimdi göstereceğim örneğin:

Noreso akrabalık
Noresmeko Akrabalık bağı

40a) iktidar, egemenlik manası veren ek: 

“-kraço” eki bu ektir. Örneğimiz basit:

Pablikkracho = halk iktidarı

41a) “-den yapılmış” eki

Bu ek eğer “-ien” ekidir.

Arbo Ağaç
Arbiena Ağaçtan yapılmış
Torao Torba
Toraiena Torbadan yapılmış

42a) bir şeyin kısaltılmışı, özeti manasını veren ek: 

Bu ek “-kiur” son ekidir. gelsin örnekler:

Kelime anlamı
Libro Kitap
Librokiuro Kitap özeti
Diço Söz
Diçkiuro Kısaltılmış deyiş

Nomuli mantığına göre “-kiur” bir şeyin özeti demekse “-akiur” eki de bir şeyin uzatılmışı, genişletilmişi anlamına gelir. Örneğin:

Samerioakiur Genişletilmiş özet

 

Kapsayıcı ve dışlayıcı

1a) kapsayıcı ön ek:

Bu ek nomuli’de birleştirmek, Düzeltmek, Toplamak, özellik başlatmak, Giriş yapmak, Yarar sağlamak, Zamanı gelmek anlamlarını katan bir ektir. Çoğunlukla da önüne gelen her şeyi dışlama özelliği vardır.

“en-” ön eki kapsayıcı ön ekimizdir

Ön eksiz Ön ekli
Visaho (yüzey) Envisahumi (yüzeye zarar vermek)
Temo (zaman) Entema (zamanı gelmiş)
Ludi (cam olmak) Enludi (oyuna başlamak)
Hompatrieso (vatandaşlık) Enhompatriecumi (Vatandaşlığa girmek)
Sego (Seçim) Ensegi (Seçime girmek)

1b) dışlayıcı ön ek:

Bu ek nomuli’de ayırmak, dağıtmak, saçmak, özellik bitirmek, terk etmek, zarar vermek, zamanı geçmek anlamlarını katan bir ektir. Çoğunlukla da önüne gelen her şeyi dışlama özelliği vardır. bunun için. “de-“ ön ekimiz vardır

Ön eksiz Ön ekli
Visaho ( yüzey) Devisahumi (yüzeye zarar vermek)
Formo (biçim) Deformo (biçim bozulması)
Temo (zaman) Detema (modası geçmiş)
Vitri (cam olmak) Devitri (cam kırılmak)
Hompatrieso (vatandaşlık) Dehompatriecizi (vatandaşlıktan atılmak)
Saziato (toplum) Desaziatizi (toplumdan dışlanmak)
Sabi (konuşmak) Desabi (konuşmadan ayrılmak)

Mümküniyet sistemi

Bu ek nomulide “-ken” ve “-ebl” son ekidir. İkisi de aynı vazifeyi görür

“-ken” ekimiz ile:

Nomuli örneği Türkçe anlamı
Adeptkenirem Kabul edebilirim
Deşatkenirea Taşınabilir
Adşatkenirea Taşınamaz
Vidatkenirei Görülebilir olmak
Deptkenirem Kabul edemem (direkt çeviriyle: “kabul edebilemem”)
Avdatkenire Görülemez (direkt çeviriyle: “kabul edebilemem”)

“-ebl” ekimizle

Nomuli örneği Türkçe anlamı
Adepteblirem Kabul edebilirim
Deşateblirea Taşınabilir
Adşateblirea Taşınamaz
Vidateblirei Görülebilir olmak
Depteblirem Kabul edemem (direkt çeviriyle: “kabul edebilemem”)
Avidateblire Görülemez (direkt çeviriyle: “kabul edebilemem”)

Not: olumsuzluk verici olarak “ir-“ ön eki de kullanılabilir. Yani “Adşatkenirea” ile “irdeşatirea” aynı manaya gelir. Fakat “ir-“ ön eki sadece bir fiilin yapılmamaz, edilemez olduğunu belirtir başka şeylere zıtlık belirtemez

Olumsuzluk

Nomuli dilinde olumsuzlaştırma “a-” ön eki ve “an-“ ön ekiyle yapılır. Bu ekler aynı zamanda zıtlaştırıcı eklerdir. Önüne gelen her şeyi olumsuzlaştırır.

Olumlu Anlamı Olumsuz anlamı
Korekta Doğru akrekta Doğru değil
Fakun! Yap! afkun! Yapma!
Vidi Görmek avdi görmemek
Vidite O gördü avdite O görmedi
Vidire O görür avdire O görmez
Ediçire O eğitir Anediçire Eğitmez
Ediçi Eğitmek Anediçi Eğitmemek

Olumsuzluk için “io” edatı da kullanılabilir. Bilindiği üzere yo=hayır demektir. Örneklere geçelim:

Olumlu Anlamı Olumsuz anlamı
Korekta Doğru io korekta Doğru değil
Fakun! Yap! io fakun! Yapma!
Vidi Görmek io vidi görmemek
Vidite O gördü io vidite O görmedi
Vidire O görür io vidire O görmez
Ediçire O eğitir io ediçire Eğitmez
Ediçi Eğitmek io ediçi Eğitmemek

İstek kipi

istek kipi nomulide “vani” prepozisyonundan ibarettir. olumsuzu ise “avni” prepozisyonudur.

Nomuli Türkçe
Mi vani veni Gelsem, geleyim
Tu vani umi? Sen yapsan?
Nino vani vidi Görmek istiyoruz
Nino avni vidi Görmek istemiyoruz