Nomuli cümle yapısı

Nomuli dilinde sözcüğün türü son harfe bakılarak anlaşılabilir. İşte önemli kıstaslar:

Sıfat olan kelimeler “A” harfiyle biter
İsim olan kelimeler “O” harfiyle biter
Zarf olan kelimeler “E” harfiyle biter
Fiil olan kelimeler “I” harfiyle biter

Çoğullar “Y”

ile biter (çoğul son eki olan “-y” harfinin ardından sessiz harf geliyorsa “-y” harfi “-i” harfine dönüşür)

1a) isim cümlelerinin özellikleri:

İsim cümleleri “O” harfiyle biter demiştik. Örneğin: Mezo=masa, cheyro=sandalye, Libro=Kitap.

Özel isimler “O” harfiyle bitmez. Örneğin “Ahmet” ismi “Ahmet” olarak kullanılır. Fakat ek getirilmek isteniyorsa “O” harfi eklenebilir

İsmin halleri ve zarflar sözkonusu ise “O” harfi her zaman “E” harfine dönüşür. Örneğin: Domeik = Evlere (domo+y+k = ev+ler+e)

Sıfatlar tek başına bir anlam yüklenmeksizin yazılırsa “O” harfiyle yazılır yani isim olarak nitelendirilir. Örneğin bir insanın ismi “Güzel” ise yani Ahmet, mehmet yerine amcamız çocuğunun ismini “güzel” koydu diyelim. O isim “Pulka” değil “Pulko” şeklinde yazılır.

1b) birleşik isim mefhumu

Nomuli lisanında birleşik isimler var tıpkı diğer dillerde olduğu gibi. Mesela “hanımeli” kelimesi bir birleşik isim. Femino(hanım) + mano(el) = feminmano(hanımeli) bildiğiniz üzere. Lakin nomuli lisanı zamanla çok kelime kombinasyonuna malik olunca bunun için nomuli dilinde ilk heceler kuralını da getirdik birleşik isimde. Yani nomulide ilk hecelerden de kelime oluşabilecek. Mesela femino ve mano kelimesini “o” harfi olmadan düşünüyoruz ve ilk heceleri “fem” ve “man” oluyor. Yani femano=hanımeli oluyor.

1c) isim fiil nasıl olur?

Nomuli lisanında “-o” son eki de isim fiil vazifesini görüyor gerçi lakin bunun için yine de bir son eki mevcut. Bu ek “-em” son ekidir. Örnek verelim:

Guvi=vermek, Guvemo=verim
Vido=göz, videmo=görüş, görme

2a) sıfat cümlelerinin özellikleri:

İsimden evvel gelirler ve “A” harfi ile biterler, ismi belirtirler isme nitelik verirler. Örneğin: Rufa kurro = Kırmızı araba.

Yukarıdaki örneğe binaen isimden sonraya geçerlerse “O” harfini takınmak zorunda olurlar. Örneğin: Kurro rufoite = araba kırmızıydı.

2b) sıfattan isim, sıfat fiil yahut tamlama sistemi

Tamlama sistemini şimdi basit ölçülerle daha hızlı bir biçimde tanıyacağız. Örneğin “boyadığım duvar”, “yazdığım yazı” bir tamlamadır. “Ben duvar boyuyorum” deyince normal bir cümle kurmuş olursunuz. “boyadığım duvar” deyince o duvardan bahsetmiş olursunuz. Her zaman tipi için tanıtımları yapalım şimdi:

1-) görülen, öğrenilen geçmiş zaman tipleri, geniş zaman tipleri, şimdiki zaman tipleri için:

Normal Normalin anlamı Tamlamalı Tamlamalının anlamı
Pincitem muro Ben duvar boyadım Mio pincita muro Boyadığım duvar
Umirem manco Yemek yaparım Mio umita manco Yapar olduğum yemek
Pedegirem viej Yolda koşuyorum Mio pedegita vio Koşuyor olduğum yol
Vidimuşitem visto Manzara görmüştüm Mio vidita visto Görmüş olduğum manzara
Pinjitek muro Duvar boyadık Nen pinjita muro Boyadığımız duvar
önulo umite manjo Biri yemek yaptı Önulol umita manjo Birinin yaptığı yemek

Gördüğünüz üzere “-ita” tamlama yapan ektir. Bir de bunun alternatif versiyonu vardır bu da “-me” ön ekidir. “-me” ön eki ile “-ita” son eki aynı vazifeyi görür.

Normal Normalin anlamı Tamlamalı Tamlamalının anlamı
Pincitem muro Ben duvar boyadım Mio mepinja muro Boyadığım duvar
Umirem manco Yemek yaparım Mio meuma manco Yapar olduğum yemek
Pedegirem viej Yolda koşuyorum Mio mepdega vio Koşuyor olduğum yol
Vidimushitem visto Manzara görmüştüm Mio mevda visto Görmüş olduğum manzara
Pinjitek muro Duvar boyadık Nen mepinja muro Boyadığımız duvar
önulo umite manjo Biri yemek yaptı önulol meuma manjo Birinin yaptığı yemek


2-) gelecek zaman tipleri için tamlama:

Normal Normalin anlamı Tamlamalı Tamlamalının anlamı
Irisem lerenehek Okula gideceğim Mio irisema lereneho Gideceğim okul
Eshterisez farvidilo Televizyon alacağız Eshteriseza farvidilo Alacağımız televizyon
Legisen libro Kitap okuyacaksın Legisen libro Okuyacağın kitap
Lavises kuro Araba yıkayacaklar Lavisesa kuro Yıkayacakları araba

Görüldüğü üzere gelecek zaman eklinden sonra “-a” son eki getirilerek yapılıyor.

Alternatif versiyon: 

Normal Normalin anlamı Tamlamalı Tamlamalının anlamı
Irisem lerenehek Okula gideceğim Mio meirisema lereneho Gideceğim okul
Eshterisez farvidilo Televizyon alacağız meeshteriseza farvidilo Alacağımız televizyon
Legisen libro Kitap okuyacaksın melgisen libro Okuyacağın kitap
Lavises kuro Araba yıkayacaklar melvisesa kuro Yıkayacakları araba

Normal versiyondan farklı olarak önüne “-me” ön eki gelir.

Bu –me ön eki fiilimsi yani ortaç yapma ekidir malumunuz üzere. Mesela yine bazı örnekler verelim daha iyi kavrama için:

Segati=seçilmek Mesgato=seçilmiş
Tveri=burmak Metvera=buruk


3a) zarf cümlelerinin özellikleri:

Zarflar fiilleri ve fiilimsileri nitelerler. Bir fiilin yapılış yeri, zamanı, şekli zarflar ile belirtilir. “E” harfiyle biterler.

Örneklerimize geçelim:

Nomuli hali Türkçe hali Not
Mi iras el dome Eve gidiyorum İsmin “e hali” var ve de yer ile fiil arasında bağlantı var
Pulke venit Güzelce geldi Nasıl gelmiş? Güzelce gelmiş
Vide Görüp -ıp, -ip ekini de karşılar zarflar
Aude Duyarak -arak, -erek, ıp-ip eklerini de karşılar zarflar
Vidate Görünce “-ate” son eki “-ınca, ince” eklerinin vazifesini görür


3b) zarflı fiil

Karışmasın, zarf-fiil ekleri değil zarflı fiil bunlar. Mesela bir fiille olmak ekliyoruz bunda. Bunun da bir eki var bu ek “mi-“ ön ekidir ve bu “mi-“ ön eki de ünlü düşmesine sebep olan eklerdendir. Uzatmadan geçelim örnekler

Yalın fiil ve mana Zarflı fiil ve mana
Lereni=öğrenmek Milreni=öğrenerek olmak
Viti=yaşamak Mivti=yaşayarak olmak
Viti=yaşamak Mivtise=yaşayarak olacak
Grandi=büyümek Migrandite=büyüyerek oldu


4a) fiil cümlelerinin özellikleri:

Fiiller “i” harfi ile biter.

“i” harfi hem mastar ekidir(-mak, -mek) hem de “olmak” fiilinin kısaltılmışıdır. Örneğin: Orapko = dolap, Orapki = Dolap olmak

“i” harfi özel isimler hariç her şeyi fiil yapar.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s