Diğer ekler

Burada diğer nomuli eklerimiz mevcuttur.

1a) kötüleştirici ek:

Bu ekler “-ats” ve “-seh” son ekleridir bunlardan istenilen kullanılabilir birbirine alternatiftir bunlar.

Yalın hal Ekli hal
 Domo=ev Domatso/domseho = Baraka
Viro=adam Viratso/virseho = İşe yaramaz adam
Softa=Yumuşak Softatsa/softseha = Vıcık vıcık

Not = Bu ek kötüleştirici ektir. Azaltıcı, küçültücü ek olan “-EN” son eki başkadır.

2a) Grup üyesi belirtici ek:

 “-AN” son eki bir gruptan, topluluktan, memleketten oluş belirten ektir. Günlük hayatta kendi dilimizde de karşımıza çıkıyor hatta. Aklınıza gelmiştir ama örneksiz olmaz:

Yalın hal Ekli hal
Teurkio = Türkiye Teurkiano = Türkiyeli
Sivas = Sivas Sivasano = Sivaslı
Divido = Parti Dividano = Parti üyesi

3a) Grup, topluluk sürü belirten ek:

“-AR” ve “-JUS” son ekleri bu eklerin işlevini görür. Bir şeyin grup, topluluk ve sürüsünü belirtmekte kullanılır. Örneklerimize geçelim:

Yalın hal Ekli hal
Arbo=ağaç Arbaro/arbajuso=orman
Barato=kelime Barataro/Baratjuso=sözlük
Omano=insan Omanaro/Omanjuso = halk
Lineo=hat Linearo/Linejuso = Ağ

Biliyor muydunuz?: -ar son eki –jus son ekine oranla daha rütbelidir mesela “linearo” ağ demektir fakat ağ topluluğu derken “linearjuso” denmelidir. İki ek bir arada kullanılacaksa –ar son eki rütbe sahibidir.

4a) Olma durumu ekimiz:

Olma durumu ekidir bu ek nomuli’de “-ES” veya “-HAL” son eki ile karşılanır. Bu ekler aynı fonksiyondadır. Örneklerimize geçelim şimdi:

Nomuli örneği Türkçe anlamı
Libera=özgür Libereso/Liberhalo=özgürlük
Rexo=kral Rexeso/Rexhalo=krallık

Biliyor muydunuz?: -eso son eki –hal son ekine oranla rütbelidir. Örneğin “insanlık hali” kelimesinin anlamı “omaneshal” dir. İki ek bir arada kullanılınca “-eso”nun rütbesi vardır.

6a) “-er” son eki:

Bu ek “yapı taşı, en küçük parça durumunu belirtir. Örnek veriyoruz:

Eksiz Ekli
Fravo = ateş Fravero = kıvılcım
Barato = Kelime Baratero = Harf
Omano = insan Omanero = insan üreme hücresi*

*elbette ki insan 2 hücrenin birleşmesinden oluşur nomuli sistematiğinde bir hata yok çünkü bir dişileştirme ekimiz vardır omanero = eril insan üreme hücresi, Omaneroso = dişil insan üreme hücresi.

5a) “-io” son eki:

Ülke adı yapar bu. Öyle zor bir ek filan da değil tablo yapma gereği de yok:

Türkio = Türkiye

6a) yavru eki:

Bu durum için “-ed” veya “-vet” son ekleridir. Bu eklerden istenilen kullanılanilir.

Eksiz Ekli
Rexo=kral Rexedo/rexaveto=prens
Kelbo=köpek Kelbedo/kelbaveto=köpek yavrusu

Not 1: -ed son eki –vet son ekinden kıdemlidir. Örneğin “kralın oğlunun oğlu” sözünün karşılığı için “rexedshebo” kullanılır

Not 2: dişi olan yavru içinse –edoso ya da –vetoso kullanılır. 

7a) alet yapma eki:

Bu ekler “-il” veya “-jias” ekleridir. Örneklerimize geçelim:

Ludo=oyun Ludilo/Ludjiaso = oyuncak
Skribi=yazmak Skribilo/skribiljiaso = kalem

Not: iki ekin bir arada kullanımında –il son eki –jias son ekine nazaran kıdemlidir. Örneğin:audo=duyum, audilo=kulak/duyma aleti, Audiljiaso=kulaklık 

8a) Bir şey yapmaya değen “-esi” eki

Bu ek nomuli dilinde “-ant” ekidir.

Ami = sevmek Amatanta = sevilesi

9a) Kap eki:

Nomuli dilinde bu ekin karşılığı “-uh” veya “–dan” son ekleridir. İkisi de aynı işlevi görür. Örnek verelim:

Manaio=Para Manaiuho/manaidano=cüzdan

Not: iki ek bir arada kullanıldığında -uh son eki –dan son ekine nazaran daha kıdemlidir. Örneğin: manaiuho=cüzdan yani para kabı demek. Fakat manaiuhdano=cüzdan kabına kap amaçlı kullanılan nesne demek mesela “cep” demek

10a) “-ismo” ve “-isto” ekleri: 

Bir öğretinin, sistemin belirtilme ekidir zaten tanıdık bir ek:

Nomulismo Nomulizm
Komprenisto Anlayışçı

11a) yönetici, lider yapıcı ek:

Bu ek nomuli dilinde “ki-“ ön ekidir. Örnekler verelim şimdi:

Uro = şehir Kiuro = vali
Urako = belediye Kiurako = Belediye başkanı
Stato = devlet Kistato = devlet başkanı
Videgoro = bakan Kivdegoro = başbakan

NOT: “-aki” eki ise “lider olmayan” anlamını katar. Örneğin:

akistatulo = devlet başkanı olmayan kişi

12a) dişileştirici ekler: 

Bu ekler“-os” ve “-et” son ekleridir. Her iki ekte aynı manayı verir dişileştirme yapar

Eril Dişil
Rexo = kral Rexoso / Rexeto = kraliçe
Rexedo = prens Rexedoso / Rexedeto = prenses
Kiteto = başkan Kitetoso / Kiteteto = kadın başkan
Amiko = arkadaş Amikoso / Amiketo = kız arkadaş

13a) “-üm, -oç, -al” son ekleri

Bu 3 ekin her biri tamamen aynı görevi görür en ufak bir farkı bile yoktur birbirlerinden. Kökle ilgili başka bir anlam çıkartırlar “bir şeyin bir şeyi” anlamı verirler diyelim kısaca. Örneklere de geçelim bu arada:

Yalın -üm -oç -al
Overo = küre Overümo = top Overoço = top Overalo = top
Faki  = yapmak Faküma = yapay Fakoça = yapay Fakala = yapay
Manji = yemek Manjümo = yiyecek Manjoço = yiyecek Manjalo = yiyecek

14a) eski bir şeyi belirten ek:

Bu ek nomuli dilinde “es-“ ön ekidir

Amulo (sevgili) Esamulo (eski sevgili)

Not: eskiyi belirtmek için “oltena = eski” sözü de kullanılabilir. Oltena amulo = eski sevgili şeklinde.

15a) evlilikle doğan akrabalık eki:

Bu ekler “ve-“ ön eki ve “-gugen” ön ekidir ikisi de aynı manaya gelir örnek verelim:

Padro=baba Vepadro/gugenpadro=kayınbaba
Birödero=birader Vebrödero/gugenbirödero=kayınbirader

Not: iki ek bir arada kullanılırsa şayet ve- ön eki gugen- ön ekinden daha kıdemlidir. Örnek verelim:

Vegugenfrato Kayınbiraderin kayınbiraderi
Vegugenaneşto Eniştenin eniştesi
Vegugenveaneşto Eniştenin eniştesinin eniştesi

16a) Özellik sağlayan eki:

Eki tanıtırken aslında nasıl bir şey olduğunu söylüyoruz özellik sağlaYAN diyerek. Nomuli’de bu ek 2 tiptir.

16b) “–ul” son eki ve “ma-” ön eki:

Bu ek bir özelliği sağlayan insan manasını vermektedir. “-uloso” eki ise dişileştirir tabi. iki ekin de niteliği aynıdır. Örneğimizi de verelim hele:

Nomuli Türkçe
Sabi Konuşmak
Sabulo / Masbo Konuşan

16c) “–ad” son eki ve “e-” ön eki:

Bu ekler ise bir özelliği sağlayan fakat insan olmayan şeyleri belirtmek amacıyla kullanılır. iki ekin de niteliği aynıdır. Örnek verelim:

Nomuli Türkçe
Perati Kapanmak
Peratada doro / epratada doro Kapanan kapı

Bu kadar basit yani aralarındaki farklar.

17a) çoklulaştırma eki:

Bu ek “-blo” son ekidir. örneğimize geçelim:

Nomuli Türkçe
Trio üç
Trioblo üçlü

18a) Grup olarak “-şerli” eki:

Bu ek nomuli’de “-one” ekidir. örneğimize geçelim:

Nomuli Türkçe
Trio üç
Trione üçerli

Not = tabiki “Trie = üç olarak” diye kullanılsa da olur çünkü zarf ekidir.

19a) “KON-“ ön eki:

Bu ek “tek seferde yapmak, direkt yapmak” anlamlarını verir.

Nomuli Türkçe
Gli Yutmak
Kongli Tek seferde yutmak
Demokraçio demokrasi
Kondemokraçio Doğrudan demokrasi

20a) ahlak dışı yapan ek:

Bu ek “po-“ veya “har-“ ön ekidir. İki ekte aynı manaya gelir.

Nomuli Türkçe
Barato Kelime
Pobrato/harbarato Küfür
Laborhoto Ücret
Polborhoto/Harlaborhoto rüşvet

21a) zıtlaştırıcı ekler

Nomuli dilinde bu ekler “an-“ ve “a-“ ön ekleridir. Bir kelimenin önünde bu eklerden varsa mutlaka bu eklerin geri kalanına zıt bir şeydir. Her iki ekte birbirinin aynısıdır nitelik olarak herhangi bir farklılığı yoktur. Örnekler verelim:

Nomuli Türkçe
Rika Zengin
Arka fakir
Urano Kentli
Anurano Bedevi

22a) yanlış, hatalı, çarpık yapma eki:

Bu ek “na-“ ön ekidir.

Nomuli Türkçe
Skribi yazmak
Naskribi Hatalı yazmak

23a) yineleme eki:

Bu ek “re-“ ön ekidir.

Nomuli Türkçe
Töni dönmek
Retni Geri dönmek

24a) mekan yapıcı ek

Bu ekler “-eh” ve “-gah” son ekidir. İki ekte aynı manaya gelir. Örneklere geçelim:

Nomuli Türkçe
Kelbo köpek
Kelbeho/Kelbgaho Köpek kulübesi

Not: eğer iki ek bir arada kullanılırsa –eh son eki daha rütbelidir. Örneğin kelbeho=köpek kulübesi manasına gelir, “Kelbehgaho” ise köpek kulübesinin mekanı manasına gelir

25a) bir işi yapan eki

Bu ek “-or” veya “-kar” son ekidir. İki ekin de fonksiyonu birdir isteyen istediğini kullanabilir

Nomuli Türkçe
Sali Satmak
Saloro/Salkaro satıcı

26a) işteşlik eki 

Bir işi birlikte yapmak ekidir “-eş” son ekidir bu ek.

Eksiz Ekli
Pedi = yürümek Pedeşi = birlikte yürümek
Pedegi =koşmak Pedegeşi = koşuşmak
Vidi = görmek Videşi = görüşmek

27a) dil yapıcı eki:

Bu ek “-ik” son ekidir. örneğin:

Frankik = fransızca

28a) “-esk” eki:

Bu ek nomuli dilinde “-den korunmak” anlamını veren bir ektir:

Nomuli Türkçe
Fravo Ateş
Fraveski Ateşten korunmak

29a) engel eki

Bu ek “-ob” ekidir ve nomuli dilinde engel belirten ektir.

Eksiz Ekli
Sabo (konuşma) Sabobo (konuşma engeli)
Zako (zihin) Zakobula (zihinsel engelli)

Not = “-ob” yerine “-pön” eki de kullanılabilir zaten peon = yasak demektir. Yani bu ek hem engel hem yasak anlamını verir.

30a) çift anlamı veren ek: 

Bu ek “bi-” ön ekidir. örneğimizi kısaca verelim:

Linguo = dil
Bilingua = çift dilli.

31a) istenmeyen oluşturma eki:

Bu ek bir şeyin istenmediğini belirtir. “NON-” ön eki bu ektir.

Nomuli Türkçe
Viro adam
Nonviro İstenmeyen adam

32a) “-ak” ve “-ev” son eki: 

Bu ekler türkçe dilindeki “-sal, -sel” ekiyle aynı işlevi görür ya da dilimizdeki arapça kökenli “-i” son ekli kelimelerin son ekinin görevini görür. İki ekin de fonksiyonu aynıdır.

Nomuli Türkçe
Aktaganaka / aktaganeva Hayvansal
Çemiaka / çemieva Kimyevî
Nadaraka / Nadareva doğal

33a) olmamazlık belirten ek

Bu ek türkçe dilindeki “-sız, -siz” ekinin karşılığıdır. Bu ek zıt anlamlı yapıcı ek olan “an-, ve a-”  ön ekleriyle aynı ektir. Eskiden “seu-“ diye bir ön ekimiz vardı ama kaldırıldı.

Örnekler:

Akvo Su
kva Susuz
Botelo Şişe
Abtela şişesiz

34a) imkansızlık belirtme eki:

Bu ek “-ir” ön ekidir. örneklere geçelim:

Nomuli Türkçe
Fakati Yapılmak
Irfakata Yapılamaz
Salati Satılmak
Irsalata satılamaz

35a) kılık, şekil anlamı veren ek:

Bu ek “-zi” son ekidir. örneklerimize geçelim:

Nomuli Türkçe
Femino Kadın
Feminzia Kadın kılıklı
Feminzie Kadın klığında

Not = evet evet “-form” ekini de kullanabilirsini çünkü formo demek şekil demektir.

36a) “…aracılığıyla”anlamını veren ek:

“-ese” eki bu ektir. Örnek verelim:

Mia amiko Arkadaşım
Mia amikese Arkadaşım aracılığıyla

Bu ek yerine “für” prepozisyonu da kullanılabilir. Yani

Mia amikese = für mia amikese

Aynı kapıya çıkar.

37a) benzer belirten ek:

“-OID, -ŞIAN” ekleri bu eklerdir. Örneklerimizi verelim:

Yalın -oid -shian
Omano = insan Omanoida = insansı Omanşiana = insansı
Ageio = acı Ageioida = acımsı Ageişiana = acımsı
ialeva = sarı ialevoida = sarımtrak ialevşiana = sarımtrak
Floro = çiçek Floroida = çiçek gibi Florşiana = çiçek gibi

38a) seven kişi ekleri 

“-fila” son eki ve “amirea, amula” ekleri (bu iki ek ami = sevmek kelimesinden gelir) seveni belirtir. Türkçedeki “-cıl” ekinin de karşılığıdır hatta.

Örneğin:

-fila -amirea -amula Anlamı
Omanfila Omanamirea Omanamula İnsancıl
Aktaganfila Aktaganamirea Aktaganamula hayvansever

39a) bağ, bağlantı anlamı veren ek

Bu ek “-mek” son ekidir. hayır türkçedeki mastarla alakası yok. Şimdi göstereceğim örneğin:

Noreso akrabalık
Noresmeko Akrabalık bağı

40a) iktidar, egemenlik manası veren ek: 

“-kraço” eki bu ektir. Örneğimiz basit:

Pablikkracho = halk iktidarı

41a) “-den yapılmış” eki

Bu ek eğer “-ien” ekidir.

Arbo Ağaç
Arbiena Ağaçtan yapılmış
Torao Torba
Toraiena Torbadan yapılmış

42a) bir şeyin kısaltılmışı, özeti manasını veren ek: 

Bu ek “-kiur” son ekidir. gelsin örnekler:

Kelime anlamı
Libro Kitap
Librokiuro Kitap özeti
Diço Söz
Diçkiuro Kısaltılmış deyiş

Nomuli mantığına göre “-kiur” bir şeyin özeti demekse “-akiur” eki de bir şeyin uzatılmışı, genişletilmişi anlamına gelir. Örneğin:

Samerioakiur Genişletilmiş özet

 

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s