Kıyaslama ve aşırı yapma

İngilizce dilindeki comparative ve superlative’yi bilirsiniz. Nomuli dilinde de buna benzer bir sistem var fakat detay olarak daha fazla muhteviyatı var. Mesela bizde bu arttırıcı-azaltıcı-kıyaslayıcı ekler niteliği olduğu gibi niceliği de değiştirebiliyor. Önce eklerden bahsedelim;

Derece ek özelliği
+++ -est / u Niteliği-niceliği zirveye çıkartır
++ -eg / i- Nitelik-nicelik arttırır
Derece yok Ek yok Normal durum
-en / ani- /x-u-x-ei ölçüsü Nitelik-nicelik düşürücü
-enest / anu- /x-u-x-ui ölçüsü Nitelik-nicelik dibe indirici

Örneklerimize geçelim şimdi de. Bu nicelik yükseltici:

Ek Örnek Anlam
-est Kravdeste / ukravde Çok fazla kalabalık
-eg Kravdege / ikravde Çok kalabalık
NORMAL Kravde Kalabalık
-en Kravdene / anikravde / kureivde Daha az / biraz kalabalık
-enest Kravdeneste / anukravde / kuruivde Çok az kalabalık

Küçültme eklerindeki x-u-x-ui ve x-u-x-ui ölçüsüne gelince bunlar hecede değişim yaparak kelime oluşturma yöntemlerindendir. Misal yukarıda gördüğümüz “kravde” kelimesini ele alalım nasıl hecelenir? Kı-rav-de diye. Ve bunu sesli harfsiz düşünelim nasıl olur k-r-v-d şeklinde. Ve bu ölçüyü kelimedeki k ve r harfine uygulayabiliriz yani kravde’den kuraveide ve kuravuide oluşur bu sayede. Bu ölçü için minimum 2 sessiz harf yeterlidir.

Şimdi kravde(kalabalık) deyince insanın aklı takılır hiç kalabalık değil demekle çok az kalabalık demek aynı mı? Diye. Aslında değil aralarında fark var tabiki de. O da mekana bakanın anladığı kadardır. Kalabalık değil demek kalabalığın zıttıdır yani hiç kalabalık yoktur. Hiç kalabalık değil demek için:

Akravde:hiç kalabalık değil

Şimdi de nitelik yükselticimize geçelim:

Ek Örnek Anlam
-est Pulkesta / upulka En güzel
-eg Pulkege / ipulka Daha güzel / çok güzel
NORMAL Pulka Güzel
-en Pulkena / anipulka / puleika Az güzel
-enest Pulkenesta / anupulka / puluika Çok az güzel

Tabi “çok az güzel” demekle “çirkin” demek arasında fark vardır. Çirkin demek için:

“Ugla” ya da “apulka” kelimeleri kullanılır.

Bu karşılaştırma ekleri fiillerde de çok kullanışlıdır. Nomuli’nin bu konuda bir sınırı yoktur. Malumunuz üzere nomuli dilinde “-i” son eki önündeki her şeyi fiil yapmadan duramaz. Şimdi bununla ilgili örneklere de geçelim:

Örnek fiil Anlamı
-est Amesti / uami Kara sevdalı olmak
-eg Amegi / iami Aşık olmak / çok sevmek
NORMAL Ami Sevmek
-en Ameni / aniami Beğenmek / hoşuna gitmek
-enest Amenesti / anuami Az beğenmek

Tabi söylediğimiz gibi “az beğenmek” ile “hiç beğenmemek” bir değildir

Kıyaslama eklerinin küçültme eki olarak kullanılması:

Türkçe dilinde mesela küçültme eki olarak kullanılan “cık, cik” ekleri var. Örnek verecek olursak: hasancık, kulakçık gibi. Ya dabir şeye aciziyet veren mesela “çocukcağız” gibi. Bunları nomuli dilinde “-en” son eki karşılar. Örneklere geçiyorum:

Örnek Anlam
Çocukcağız Jeldeno / anijeldo / juleido
Kulakçık Audileno / aniaudilo / auduleio
İnsancık Hemeno / aniomano / humeio
Hasancık Hasaneno / anihasan / Husein

Not: küçültme eki yavru yapıcı ek değildir.

Kıyaslamada pekiştirme nedir?

Evet bizde kıyaslama sistemi aynı zamanda pekiştirme sistemi görevini de görür. Mesela türkçede ayrı-apayrı, yeşil-yemyeşil, geri geri, yavaş yavaş türünde durumlara pekiştirme diyoruz. Nasıl pekiştiriyoruz bir görelim nomuli dilinde örneklerle:

Örnek Anlam
Grünega / igrüna Yemyeşil / yeşil yeşil
Sekega / iska Apayrı / ayrı ayrı
Retrege / iretre Geri geri
İabege / iibe Yavaş yavaş
Bilüega / iblüe masmavi

 Önemli kıyaslama ve miktar kelimeleri:

 Öne mektaro = bir miktar
Önase = biraz
Önvahe = birçok
Peske = birkaç
Vahe = daha, çok
Maie = en
Ase, afezle = az
Fezle, se = fazla

  1. b) aşırı yapıcı 

nomulide kıyaslamayı gördük peki aşırı yapıcı yani hyperlative ek var mı? Var. Bu ek ve alternatifi mevcut. Bu ek –esv son ekidir zaten esva=aşırı demektir nomulide. Ve de bu –esv son ekine alternatif olarak x-e-x-ei ölçüsü vardır. Önce –esv’i tanıtalım örneklerimizle;

Kelime Aşırı hali
Gala=büyük Galesva=aşırı büyük.
Sunla=baharatlı Sunlesva=aşırı baharatlı
Debola=zayıf Debolesva=anorektik

Şimdi de bunun alternatifi olan x-e-x-ei ölçüsünü görelim. Bunu kısaca şöyle tanıtabiliriz örneğin şegara kelimesi nedir? Şekerli demektir heceleri nasıldır şe-ga-ra şeklinde burada her x bir hece olsun ve heceleri sesli harfsiz düşünürsek ş-g-r olur o zaman aşırı şekerli demek için şegeira dememiz gerekir bunda ölçü budur. Örneklere geçelim;

Kelime Aşırı hali
Gala=büyük Geleia=aşırı büyük
Akva=sulu Akeveia=aşırı sulu
Salda=tuzlu Seleida=aşırı tuzlu
Debola=zayıf Debeila=anorektik
Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

w

Connecting to %s