Sahiplik sistemi

“havi” fiili “sahip olmak demektir nomulide. Mesela araba sahibi demek için kuro(araba) ve havo(sahip) kelimeleri birleştirilir ve kurhavo(araba sahibi) olur. Lakin sahiplik sistemini bu sebeple ayrı konu olarak işlemiyoruz çünkü sahip belirten ön eke de sahibiz. Hem ön hem son ekli olarak sahiplik sistemlerini tanıtacağız şimdi.

“-havo” son ekli:

Eksiz Ekli
Domo (ev) Domhavo (ev sahibi)
Amo (sevgi) Amhavo (sevgi sahibi)
Gevo (elbise) Gevhavo (elbise sahibi)              
Gevo (elbise) Gevhavoso (elbise sahibesi)

 Görüldüğü gibi Havo=sahip, havoso=sahibe demektir.

“-mu” ön ekli:

Evet bu da ön ekli olarak sahiplik belirtme sistemimizdir. Bu ön ekimiz sessiz harfle başlayan kelimenin önüne gelince kelimedeki sessiz harften sonraki sesli harfi düşüren eklerdendir. Yani mesela “kuro” kelimesindeki “u” harfini düşürür. Ama ilk hece çift sesliyle başlıyorsa ya da sonraki hece çift sesli içeriyorsa, ilk hecede 2 sesli harf varsa düşüş yaratmaz. Şimdi fazla uzatmadan bu ekimizle olan örnekleri tanıtalım:

Eksiz Ekli
Domo (ev) Mudmo (ev sahibi)
Amo (sevgi) Muamo (sevgi sahibi)
Gevo (elbise) Mugvo (elbise sahibi)                  
Gevo (elbise) Mugvoso (elbise sahibesi)

Görüldüğü gibidir. Yine bunda dişileştirme yapılacaksa –mu ön ekinden sonra kelime yazılır kelime sonuna –os takısı konur.

Reklamlar

Olumsuzluk sistemi

Nomuli dilinde olumsuzlaştırma “a-” ön eki ve “an-“ ön ekiyle yapılır. Bu ekler aynı zamanda zıtlaştırıcı eklerdir. Önüne gelen her şeyi olumsuzlaştırır.

Olumlu Anlamı Olumsuz anlamı
Korekta Doğru akrekta Doğru değil
Faki! Yap! afki! Yapma!
Vidi Görmek avdi görmemek
Vidite O gördü avdite O görmedi
Vidire O görür avdire O görmez
Ediçire O eğitir Anediçire Eğitmez
Ediçi Eğitmek Anediçi Eğitmemek

Olumsuzluk için “io” edatı da kullanılabilir. Bilindiği üzere io=hayır demektir. Örneklere geçelim:

Olumlu Anlamı Olumsuz anlamı
Korekta Doğru io korekta Doğru değil
Faki! Yap! io faki! Yapma!
Vidi Görmek io vidi görmemek
Vidite O gördü io vidite O görmedi
Vidire O görür io vidire O görmez
Ediçire O eğitir io ediçire Eğitmez
Ediçi Eğitmek io ediçi Eğitmemek