Ç baratero

çabareto=kabare
çabia=ablak
çabinito=kabine
çaiço=abani
çaino=çini
çakurto=jakar
çaleto=şale
çalio=çulha
çalko=tebeşir
çalöro=kolera
çamapio=cembiye
çamki=çemkirmek
çampeno=şampanya
çampionio=şampiyona
çampiono=şampiyon
çampo=kamp
çanka=tıknaz
çanoro=siyanür
çanta=şanlı
çantehoro=şantör
çantehozo=şantöz
çanto=şan
çapaçito=kapasite
çapiero=gabyar
çapio=gabya
çaposo=kepaze
çapsolo=kapsül
çarato=karat, sir ağda
çarço=masraf
çari=umursamak
çarido=kredi
çarito=bağış
çaritumi=bağışlamak
çarnero=reze
çarsto=kereste
çarto=kart
çaso=çeyiz, şasi
çasta=sık
çaşova=barudi
çaşovo=barut
çâtereadmanjalo=kraker
çava=ucuz
çaxo=kasko
çeço=nohut
çeerhavo=hissedar
çeero=hisse
çegato=çıkıntı
çegi=çıkmak
çegkefo=ablatif
çego=çıkak, çıkış
çehata=resesif
çehato=feragat
çehatula=münzevi
çehtaieno=koltuk
çehtaio=çekyat
çeiimo=hica
çeiralongo=şezlong
çeireno=tabure
çeiro=sandalye
çeiulto=selülit
çêlago=çilek
çelfinofalaşto=galvanoplasti
çelfinoktaro=galvanokoter
çelfinometero=galvanometre
çelfiiono=galvano
çelfonoşkopo=galvanoskop
çelfontapo=galvanotip
çelio=şili
çelmao=şilem
çelo=enstrüman
çeloriano=silüryen
çeloso=selüloz
çelulaito=selüloit
çelvo=şalvar
çemdo=cemaat
çemio=kimya
çempelo=sibop
çemto=semt
çenano=şinanay
çenatono=sanidin
çeneçemento=şanzıman
çensumeno=şansonet
çensumo=şanson
çentaro=santiar
çentarsomo=sentrozom
çenterevo=santrfor
çenti=sık sık yemek yemek
çentilio=şandel
çentrivo=santrhaf
çentro=merkez
çenzo=şans
çepo=pranga
çepuro=paçarız, pranga şehri
çeramonio=merasim, tören
çernato=serenat
çero=iskemle
çervo=dişi geyik
çesarano=sezaryen
çesemo=çizme(ayakkabı)
çesio=sinameki
çestgevo=atlet(kıyafet)
çestino=küfe, sepet
çesto=göğüs, sine
çêti=çıtlamak
çetro=balık havuzu
çevlo=kaval
çexarmero=piyon
çexo=satranç
çezelgo=çizelge
çezi=çizmek
çezo=çizgi
çezseio=barkod
çiçro=hindiba
çiglibroho=rimel
çiglio=kirpik
çigöpo=çöp, gübür
çiineleka=çınlak
çika=şık
çikero=sigar
çikieho=kümes
çikieno=piliç, civciv
çikio=tavuk
çikirço=çıkrıkçın
çiko=çikolata, seçenek
çilaço=glase
çilasa=cılız
çingio=çin
çini=çınlamak, çene olmak
çinialdo=gıdık
çinio=porselen, sakız
çino=çene
çintaro=şendere
çipo=mezar taşı
çiraço=çerçi
çirapo=saraypatı
çiri=üşümek
çirkitmanejalo=devremülk
çirkito=devre
çirma=toparlak
çirpinalo=şarapnel
çitaro=gitar
çitaroro=gitarist
çito=entrika, hile
çitoro=çıfıt
çivekeno=şıvgın
çiviro=lastik
çizemo=cesim
çlaki=çiğnemek
çoçolo=kukuleta
çokmavo=kukumav
çolono=kolon
çomplaxo=kompleks
çomie=itibarıyle
çonço=tahtakurusu
çonsoro=konkordato
çorino=korno
çoro=kor
çoruso=koro
çotço=kotayon
çotio=kod
çozo=peynir
çön=çünkü
çörçego=katedral
çörço=kilise
çördo=hayrat
çörmeso=kermes
çörso=jersey
çrase=yarın
çromeio=krome
çromo=krom
çuaktilo=daktilo
çudeio=judo
çufuluta=şakrak
çulino=kola
çunfeto=konfeti
çuniko=kok
çuperito=gabari
çurgo=asa
çursoro=imleç
çuvalino=çuval

Reklamlar

Ş baratero

şaamoto=şeamet
şadio=çad
şadomo=gölge, silüet
şaduno=kütin
şadurano=kantaron
şafo=pohpoh
şagavoto=şekavet
şahmato=şah mat
şakaio=sekoya
şakato=kesinti
şakêri=şakırdamak
şakfako=kolaj
şaki=kesmek
şako=kesir
şakorpo=bozuntu
şalangoro=çilingir
şalbano=seloteyp
şalepo=şalaki
şalkabiro=klorofil
şalki=silkmek
şalo=şal
şalparo=gilaburu
şalupo=salapurya
şaluzo=kloş
şamalo=tütsü
şamaşmo=cimcime
şami=tütmek
şamiko=sumak
şamo=duman
şampeko=cimbakuka
şanalo=sineklik
şaninto=cinnet
şano=sinek
şanoko=çanak
şanto=sanat
şantoreso=zanaat
şanuno=kanyon
şanuto=iskonto
şao=şey
şapêri=şapırdamak
şarakakvuho=beherglas
şarbaleno=kreplin
şarfa=keskin
şariano=şehriye
şarikata=taburcu
şarlasuno=çarliston
şarlixo=tarlakoz
şarma=tarumar
şaro=haşat
şaropesto=kloroplast
şarova=müşerref
şarovo=şeref
şaruko=cerrah
şasero=kötek hayvanı
şaşongo=mevsim, sezon
şateiro=krater
şateli=banmak
şavazo=telafi
şavto=çivit
şavvuso=cevaz
şaxo=safra
şdardo=istirdat
şea=çiğ
şeafişo=suşi
şegarakvo=ağda
şegaro=şeker
şegerozo=şaheser
şego=tatlı toz
şeieko=şeyh
şeio=çekya
şejo=kıymık
şejri=aşınmak
şejro=erozyon
şekanço=işkence
şêkêri=şıkırdamak
şekola=köstek
şekoteso=şehadet(tanıklık)
şelavo=köle
şeli=çalmak
şelkvano=yelkovan
şeloro=hırsız
şelpeşi=çarpışmak
şelpi=çarpmak
şelpo=çarpı
şelva=sığ
şelvo=raf
şembeno=kampanya
şemerteno=şahmerdan
şempanzo=şempanze
şempueno=şampuan
şêngêri=şıngırdamak
şepfeulo=çoban
şepo=koyun
şepso=şahbaz
şeramaka=felsefi
şeramo=felsefe
şeramulo=filozof
şerasloto=krizalit
şerbo=şehbal
şerege=bile bile
şergardilo=bilgisayar
şeri=bilmek
şerigo=sarak
şerinaso=kronaksi
şermo=paravan
şero=bilgi, hamiş, ilim, bilim, karo, not, şuur
şeroçe=kasten
şeroço=kasıt
şeromadano=kromatin
şeromateto=kromatit
şeromatforo=kromatofor
şeromeplo=kromoplast
şeromtarpesmo=kromotropizm
şerona=şirin
şeroro=editör
şertogo=sertifika
şerulo=alim
şeruloso, şeruleto=alime
şerumo=demeç, tebligat, tebliğ
şesta=nezih
şeşi=şaşmak, şişmek
şeşkola=şaşkaloz
şevo=şeftali
şezalino=siklon
şianasa=müşabih
şianumi=benzetmek
şiani=benzemek
şiano=şayi, şayia
şianumo=teşbih
şidalo=fide
şido=kılıf
şielo=siğil
şihevo=skif
şihkako=şakayık
şiioka=bön, budala, ebleh
şilvano=ksilofon
şimo=kimüs
şimtuno=camadan
şini=tırmanmak
şinpo=canip
şinvatmeto=alay edilme korkusu
şinvi=alay etmek
şirdo=gömlek
şiri=büzmek
şiro=büzgü
şistelo=küçük kutu
şkano=şaşı, yumak
şkavo=sille, şamar, şaplak, tokat
şkelepo=şalupa
şkopego=seksek
şkopi=sekmek
şkoro=gönye
şlafi=savulmak
şlago=stent
şlapo=zıbın
şlavno=selofan
şlusi=donatmak
şluso=teçhiz, teçhizat
şogo=şok
şogoto=işgüder
şohro=sahil
şoio=neşe
şolimporo=kulambara
şomdoro=gök kapısı
şomgirdalo=gökkuşağı
şomisleho=gök ada
şomledado=gökdelen
şomlito=meteor
şomo=gök, sema
şomplaço=kompilasyon
şondero=kundura
şonsisoro=konkasör
şopeno=büfe
şora=ekşi
şoralo=koral
şorbato=şerbet
şorgireso=vişne
şorşo=çarşı
şovinkolo=supangle
şpaza=ferah
şrabo=şurup
şrado=lime, parça
şridoro=muharrir
şrondo=serendi
şröto=kefen
şta=bayat
ştalio=istihale
ştedo=priz
ştiki=saplamak
ştizi=bayatlamak
ştompo=pul
ştomporeso=filateli
ştono=sehpa
ştudi=araştırmak
şturo=kotra
şufo=kupon
şuguro=üsküre
şuitaro=şahtur
şukvo=armağan
şumano=çamurcun hayvanı
şumbazo=kompoze
şumbromo=komprime
şumo=çomak
şunaso=konçina
şundaro=kontur
şunediro=konjonktür
şungibo=konkav
şunitro=kondor
şunsalo=konsolit
şupilo=kopal
şuplo=kuple
şurpuno=krepon
şuruşşaro=carcur
şutarpa=çıtırbom
şuvano=şoven
şuvito=şöbite
şübo=kup
şüdi=düşmek / müşda=düşük
şüdumbrelo=paraşüt
şülero=giysi yakası
şüna=sayın

Ö Baratero

ödenero=tura
ödmero=tümör
ödömipo=tumo
ödrevo=turfa
öiipo=yaba
öklasa=öksüz
öko=öge
ölieço=yalçın
ölitono=yatuğan
ömena=yumuk
ömeni=yummak
ömvito=tüvit
öna=tek, yegane
önaka=tekdüze, tekil
önase=biraz
önaseçe=birazdan
önatita statto di emeriköno=ABD
önatseso=monogami
öneho=mahşer
öneso=ittihat, vahdet
önfervio=monoray
öngevo=üniforma
önilahismo=monoteizm
önirahismo=monarşizm
önirahistaka=monarşik
öniraho=monarşi
önismo=monizm
önkamro=ocak ayı
önmano=tekel
öno=bir, ünik
önomo=akrostiş
önratako=Pazartesi
önsabo=monolog
önsaço=yırtmaç
öntipo=monotip
öntono=monoton
önvahe=birçok
örepo=yakut
örga=örgün
öriano=horanta
örso=örs
östmarego=büyük okyanus
östo=doğu
östrexio=avusturya
ötero=yalak
ötneko=tunik
övato=tümen
özbegio=özbekistan

-EM son eki

Bu ek nomuli dilinde hayati öneme sahip eklerden bir tanesidir birden fazla işlevi vardır. Detaylı olarak işleyeceğiz şimdi. Bu ek şu görevleri yapar:

Eğilim, meyil, hoşlantı durumlarını belirtir (türkçedeki –kan, -ken eki. Örneğin: konuşkan)
Yinelenen eylemleri belirtir

Türkçedeki “iş yapma eki” olan –ma, -me eki işlevini isteğe bağlı olarak görür. Yani isterseniz “-em” ekini iş yapış eki olarak kullanmayabilirsiniz fakat kullanmak daha belirtici oluyor.

“-em” ekinin zarf durumu olan “-eme” eki türkçedeki “-dıkça, -dikçe” eklerine karşılık gelir. Örneğin = yedikçe = manceme

Örnekleri verelim şimdi de:

Eksiz örnek Ekli örnek
Sabi =konuşmak Sabema = konuşkan
Eluni = yalnız olmak Elunemi = yalnız kalmak (bir devamlılık var)
Manji = yemek Manjeme = Yedikçe
Esti = olmak Estema = olgun
Pedo = ayak Pedemo = yürüyüş

Not = örnekteki iş bildiren yürüyüş kelimesine “pedo” olarakta kullanabilirsiniz demiştik zaten çünkü iş bildiren eklerde bir zorunlu kullanılacak durumu yok “-em” ekinin.

Sahiplik sistemi

“havi” fiili “sahip olmak demektir nomulide. Mesela araba sahibi demek için kuro(araba) ve havo(sahip) kelimeleri birleştirilir ve kurhavo(araba sahibi) olur. Lakin sahiplik sistemini bu sebeple ayrı konu olarak işlemiyoruz çünkü sahip belirten ön eke de sahibiz. Hem ön hem son ekli olarak sahiplik sistemlerini tanıtacağız şimdi.

“-havo” son ekli:

Eksiz Ekli
Domo (ev) Domhavo (ev sahibi)
Amo (sevgi) Amhavo (sevgi sahibi)
Gevo (elbise) Gevhavo (elbise sahibi)              
Gevo (elbise) Gevhavoso (elbise sahibesi)

 Görüldüğü gibi Havo=sahip, havoso=sahibe demektir.

“-mu” ön ekli:

Evet bu da ön ekli olarak sahiplik belirtme sistemimizdir. Bu ön ekimiz sessiz harfle başlayan kelimenin önüne gelince kelimedeki sessiz harften sonraki sesli harfi düşüren eklerdendir. Yani mesela “kuro” kelimesindeki “u” harfini düşürür. Ama ilk hece çift sesliyle başlıyorsa ya da sonraki hece çift sesli içeriyorsa, ilk hecede 2 sesli harf varsa düşüş yaratmaz. Şimdi fazla uzatmadan bu ekimizle olan örnekleri tanıtalım:

Eksiz Ekli
Domo (ev) Mudmo (ev sahibi)
Amo (sevgi) Muamo (sevgi sahibi)
Gevo (elbise) Mugvo (elbise sahibi)                  
Gevo (elbise) Mugvoso (elbise sahibesi)

Görüldüğü gibidir. Yine bunda dişileştirme yapılacaksa –mu ön ekinden sonra kelime yazılır kelime sonuna –os takısı konur.

Olumsuzluk sistemi

Nomuli dilinde olumsuzlaştırma “a-” ön eki ve “an-“ ön ekiyle yapılır. Bu ekler aynı zamanda zıtlaştırıcı eklerdir. Önüne gelen her şeyi olumsuzlaştırır.

Olumlu Anlamı Olumsuz anlamı
Korekta Doğru akrekta Doğru değil
Faki! Yap! afki! Yapma!
Vidi Görmek avdi görmemek
Vidite O gördü avdite O görmedi
Vidire O görür avdire O görmez
Ediçire O eğitir Anediçire Eğitmez
Ediçi Eğitmek Anediçi Eğitmemek

Olumsuzluk için “io” edatı da kullanılabilir. Bilindiği üzere io=hayır demektir. Örneklere geçelim:

Olumlu Anlamı Olumsuz anlamı
Korekta Doğru io korekta Doğru değil
Faki! Yap! io faki! Yapma!
Vidi Görmek io vidi görmemek
Vidite O gördü io vidite O görmedi
Vidire O görür io vidire O görmez
Ediçire O eğitir io ediçire Eğitmez
Ediçi Eğitmek io ediçi Eğitmemek