Tanımlık – Artikelo

artikelo yani tanımlık bir ismi belirli bir isim yapar. bu edatımız nomulide tekil isimler için “da” çoğullar için “das” edatıdır. örneklerimize geçelim;

Nomuli Türkçe
Lito Herhangi bir taş
Da lito Belli bir taş
Litto Taşlar
Das litto Belli bazı taşlar
Reklamlar

Zulmü alkışlayamam şiiri

Nomuli;

sotemon atlahmanebliro, mastemon nevire mebliro
mavna plaso por besitek desede apobratebliro
önulo mia addek atakteme, ple voiro
-avoira tu!
-keje anestus mia ioneç harjiro.
Tripruçeka asjula de retro kelbeso afkiro;
stile por hoko ahkesek mi morus bediro
Saxe nasjo, mi amegulo por aklikesek;
El mi keje kueiesumita io esti avra tulipo!
Mi aşvakaltetulus, hu diçite mi etezaka şepo?
Şakatire forse, ese çehemek avnire nako!
Sangada öno vundo vidteme burnire aho libero,
Gexon tepsi por manjiro frusto, dopio
Viro ahelgumiri besi iri!, adçireblo helgumiro.
Mastiro, mastatiro, hokon manire geltariro.
Mastema mi miki ese amiro sotematulon
Hazja tua elçehej aneton ço tso?

Türkçe

Zulmü alkışlayamam, zalimi asla sevemem; 
Gelenin keyfi için geçmişe kalkıp sövemem. 
Biri ecdadıma saldırdımı, hatta boğarım! …
-Boğamazsın ki! 
-Hiç olmazsa yanımdan kovarım.
Üçbuçuk soysuzun ardından zağarlık yapamam; 
Hele hak namına haksızlığa ölsem tapamam.
Doğduğumdan beridir, aşığım istiklale; 
Bana hiç tasmalık etmiş değil altın lale! 
Yumuşak başlı isem, kim dedi uysal koyunum? 
Kesilir belki, fakat çekmeye gelmez boyunum! 
Kanayan bir yara gördüm mü yanar ta ciğerim,
Onu dindirmek için kamçı yerim, çifte yerim! 
Adam aldırmada geç git! , diyemem aldırırım.
Çiğnerim, çiğnenirim, hakkı tutar kaldırırım! 
Zalimin hasmıyım amma severim mazlumu…
İrticâın şu sizin lehçede ma’nâsı bu mu?

şair: mehmet akif ersoy

Doğduğum yer şiiri

TÜRKÇE

Buralardan çok uzakta bir köydü! 
Beyaz, billur bir derecik içinden,
Hıçkırırdı, sevinerek geçerken.
Kenarında vardı birçok söğüdü…

Ben işte bu söğütlerin susmayan
Gölgesinde büyümüştüm. Evimiz
Tenha idi; ne yabancı, ne bir iz…
Bahçemizdi yakındaki o orman.

Bir ses, “sevin! ” derdi gülen rüzgarda,
Sevinçlere yoktu orda nihayet.
Sanılırdı bu ses gümüş dallarda

Görünmeyen bülbüllerin öğüdü! 
Doğduğum yer, doğduğum yer… O cennet
Buralardan çok uzakta bir köydü! ..

NOMULI

Tsehheç vahe farej öno vulaçire
balanka, vlora öno krakena intreç
hihirte, keve besire
bordej arite önvahe saliçono

Hino tso saliçonna affada
şadomej galimto. domos
esuxite; go strana, go öno iso…
gardenosite norejada gex arbaro.

Öno sono “kevi!” diçirte erda ventej
kevessek laite gexehej nekaiote
Mentatirte tso sono argenta tallej

Avdatada filomma advizo
Nasjeho, nasjeho gex kaveno
Tsehhej vahe farej öno vulaçite

şair:ömer seyfettin

Aydınlık şiiri

NOMULI

Desomni amuleto desomni nösite stello
tako kontra kilieç ade bori
Ker mateno solon mavçeta goggo
memora viddon ade ribeti

Desomni amuleto sonno venite teeveç
nereso ludite kisrite zaleheç
öna luxo dora hahalleç
nunke öno şadomon ade harji

amuleto, doron ietite serneso
mia pantemviddon enmanite serneso
mia intrej pönçegatite resite serneso
tso serneso egon ade voi

TÜRKÇE

Uyan yârim, uyan, söndü yıldızlar, 
Gün, karşı tepeden doğmak üzredir.
Her sabah güneşi seyreden kızlar, 
Mahmur gözlerini oğmak üzredir.

Uyan yârim, sesler geldi derinden, 
Karanlık oynadı, koptu yerinden; 
İlk ışık, kapının eşiklerinden, 
Şimdi bir gölgeyi kovmak üzredir.

Sevgilim, kapımı çaldı aydınlık, 
Baygın gözlerimi aldı aydınlık, 
İçimde tıkandı, kaldı aydınlık, 
Bu aydınlık beni boğmak üzredir.

Şair:necip fazıl kısakürek

Elif şiiri

NOMULI

De tino öno nuevo pluvire
utire elif, elif diçe
nedena köngülo abdalime
trevire elif elif diçe

hogaro di elif mungojo
pelpeneda muivdo
ialflora munzo
nüzire elif elif diçe

Elif kehhon jetire
dambilon el çesto garkire
haluvmanno ketilo manire
skribire elif elif diçe

Teha domma anton çerdaho
elif’a en mano trinkilo
kaş grünteta dako
jüsire elif elif diçe

Karajoolan flekkon
köngülo mire taneççon
nukhumime tohemmon
solvire elif elif diçe

TÜRKÇE

İncecikten bir kar yağar, 
Tozar Elif, Elif deyi…
Deli gönül abdal olmuş, 
Gezer Elif, Elif deyi…

Elif’in uğru nakışlı, 
Yavrı balaban bakışlı, 
Yayla çiçeği kokuşlu, 
Kokar Elif, Elif deyi…

Elif kaşlarını çatar, 
Gamzesi sineme batar.
Ak elleri kalem tutar, 
Yazar Elif, Elif deyi…

Evlerinin önü çardak, 
Elif’in elinde bardak, 
Sanki yeşil başlı ördek 
Yüzer Elif, Elif deyi…

Karac’oğlan eğmelerin, 
Gönül sevmez değmelerin, 
İliklemiş düğmelerin, 
Çözer Elif, Elif deyi…

Şahıs iyeliği

şahıs iyeliği sistemi nomulide aslında bir kolaylık alternatifi babında olan bir ektir. mesela türkçedeki gelirim, gelirsin, geliriz gibi. nomulide de şahıs iyeliği vardır. şimdi bunları örneklerle gösterelim;

Nomuli        Türkçe
Sabiro Konuşuyorum
Vidira Görürsün
Veneblire Gelebilir
Vidisos Göreceğiz
Umisas Yapacaksınız
Umites Yaptılar

eğer evvela zamir sonradan fiil kullanmak istenirse şahıs iyeliği kullanılmaz mesela görürüm derken “mi vidire” olur. -e harfi 3.tekil şahıs şahıs iyeliği olması bu durumu değiştirmez. mesela “arabayı kullanıyorum” derken “mi istadore kuron” denir lakin “istadore kuron” deyince “arabayı herhangi bir 3.tekil şahıs kullanıyor” olur. ama “he istadore kuron” deyince “o arabayı kullanıyor” olur. eğer şahıs iyeliğiyle “arabayı kullanıyorum” demek istenirse “istadoro kuron” denmelidir.

evet malumdur ki nomulide -o harfi ismin hali, -e harfi zarf hali, -a hali de sıfat halidir ama bunlar karışıklığa sebep olmaz. ikisi çakışıyorsa bir tanesi kullanılabilir. evet isimlerde de şahıs iyeliği geçerlidir misaller;

Nomuli Türkçe
Mundo Dünyam
Ganta Çantan
Padre babası
Elos Ülkemiz
Manaias paranız
Eles Onların ülkesi

evet “mundo” hem dünya manasına gelir hem de benim dünyam manasına gelir. ganta hem

“senin çantan” manasına gelir hem de “çantalı” manasına gelir. padre hem “baba olarak”

demektir. lakin klasik yöntemle “benim dünyam” demek için “mia mundo”, “senin çantan” demek içinse “tua ganto” demek gerekir. eğer iyelik zamirini de kullanacaksanız ganto kelimesi ganta olmaz.

Tehjili – Utansın

Nomuli:

Ero semi siafnireus turabo tehjili
Tarjatek anirada lanço tehjili

Hei ikto koelanotu ivdi tua pedegek
Tu si kreireus, surgada hörseto tehjili

Anva piano nunke Nûalarbo
Tallej greta folio tehjili

Mastorej sirireus tso öklasumo
Gexon akontinumula joreho tehjili

Moreç avantej areho tua medço
Retrej go arus livi tehjili

Ei tusanöno teanej amlada öna koloro
Siaelnesizoreus elneso tehjili

Türkçe:

Tohum saç, bitmezse toprak utansın!
Hedefe varmayan mızrak utansın!

Hey gidi Küheylan, koşmana bak sen!
Çatlarsan, doğuran kısrak utansın!

Eski çınar şimdi Noel ağacı;
Dallarda iğreti yaprak utansın!

Ustada kalırsa bu öksüz yapı,
Onu sürdürmeyen çırak utansın!

Ölümden ilerde varış dediğin,
Geride ne varsa bırak utansın!

Ey binbir tanede solmayan tek renk;
Bayraklaşamıyorsan bayrak utansın!